Αν έχετε ποτέ τρέξει από ΚΕΠ σε εφορία και από εφορία σε δήμο για να μαζέψετε χαρτιά που το ίδιο το Δημόσιο ήδη έχει, η αλλαγή που φέρνει ο νόμος 5293/2026 σας αφορά άμεσα. Είκοσι πέντε από τα πιο συχνά ζητούμενα δικαιολογητικά αντικαθίστανται πλέον, σε πάνω από χίλιες διαδικασίες, από μία απλή υπεύθυνη δήλωση.
Τι ακριβώς αλλάζει
Η λογική της μεταρρύθμισης είναι απλή και, όσο κι αν άργησε να έρθει, αυτονόητη: το κράτος δεν ζητά από τον πολίτη έγγραφα που τηρεί ήδη στις δικές του βάσεις δεδομένων. Αντί να αναζητήσετε εσείς το πιστοποιητικό, δηλώνετε υπεύθυνα τα στοιχεία και η υπηρεσία τα επαληθεύει αυτεπάγγελτα, με διασταύρωση μέσω του Κέντρου Διαλειτουργικότητας.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία από το Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών «ΜΙΤΟΣ», απλοποιούνται 1.007 διαδικασίες από τις περίπου 2.500 που απαιτούν δικαιολογητικά — δηλαδή περίπου το 40%. Από αυτές, οι 622 αφορούν πολίτες και οι 385 επιχειρήσεις, ενώ η αλλαγή αγγίζει 32 φορείς του Δημοσίου. Σε ετήσια βάση, υπολογίζεται ότι εξοικονομούνται 42,5 εκατομμύρια δικαιολογητικά.
Τα 25 δικαιολογητικά
Η λίστα καλύπτει ακριβώς τα χαρτιά που όλοι έχουμε κυνηγήσει τουλάχιστον μία φορά:
- Ληξιαρχικές πράξεις γέννησης, γάμου, συμφώνου συμβίωσης και θανάτου
- Πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών, εντοπιότητας, ιθαγένειας, εγγραφής στα μητρώα αρρένων
- Βεβαίωση μόνιμης κατοικίας και πιστοποιητικό στρατολογικής κατάστασης
- Αντίγραφο ποινικού μητρώου
- Αντίγραφο τίτλου σπουδών, πράξη αναγνώρισης ΔΟΑΤΑΠ, βεβαίωση φοίτησης ή σπουδών
- Αποδεικτικό φορολογικής ενημερότητας και βεβαίωση φορολογικού μητρώου
- Αποδεικτικό ασφαλιστικής ενημερότητας, βεβαίωση προϋπηρεσίας e-ΕΦΚΑ, βεβαίωση χρόνου ανεργίας, αποδεικτικό ΑΜΚΑ
- Ενιαίο πιστοποιητικό δικαστικής φερεγγυότητας και τα κληρονομικά πιστοποιητικά περί διαθήκης, αποποίησης και αμφισβήτησης δικαιώματος
- Βεβαίωση περί μη οφειλής ΤΑΠ
Τα πρωτεία σε συχνότητα τα κρατούν το αντίγραφο ποινικού μητρώου, που ζητούνταν σε 293 διαφορετικές διαδικασίες, και ο τίτλος σπουδών, με 275. Ακολουθούν η φορολογική ενημερότητα με 158, η ασφαλιστική με 113 και η βεβαίωση φορολογικού μητρώου με 100.
Πώς φαίνεται στην πράξη
Τα παραδείγματα δείχνουν το μέγεθος της ελάφρυνσης καλύτερα από τα ποσοστά.
Σύνταξη λόγω θανάτου
Μέχρι πρόσφατα ο δικαιούχος έπρεπε να προσκομίσει, μεταξύ άλλων, ληξιαρχική πράξη γάμου ή συμφώνου συμβίωσης, ληξιαρχική πράξη θανάτου και πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών. Τα τρία αυτά, από τα δεκατρία συνολικά δικαιολογητικά, καλύπτονται πλέον με μία υπεύθυνη δήλωση.
Διόρθωση στοιχείων στη ΔΥΠΑ
Εδώ το όφελος φτάνει το 40%: αποδεικτικό ΑΜΚΑ, βεβαίωση μόνιμης κατοικίας, βεβαίωση φορολογικού μητρώου και πιστοποιητικό στρατολογικής κατάστασης — τέσσερα από τα δέκα — αντικαθίστανται από μία δήλωση.
Άδεια γυμναστηρίου ή αθλητικής σχολής
Τίτλος σπουδών, αναγνώριση ΔΟΑΤΑΠ όπου χρειάζεται, ποινικό μητρώο, φορολογική και ασφαλιστική ενημερότητα: πέντε πιστοποιητικά από τα εικοσιτέσσερα της διαδικασίας φεύγουν από τον φάκελο.
Τι δεν αλλάζει — και τι πρέπει να προσέχετε
Η υπεύθυνη δήλωση δεν είναι ελεύθερο πεδίο. Δηλώνετε πραγματικά γεγονότα και η υπηρεσία τα ελέγχει. Αν τα στοιχεία που δηλώσατε δεν επιβεβαιωθούν, η αίτηση απορρίπτεται και ενεργοποιούνται οι κυρώσεις που προβλέπει ο νόμος για ψευδή δήλωση. Η διευκόλυνση αφορά τη διαδρομή του χαρτιού, όχι την ακρίβεια του περιεχομένου.
Δεύτερον, η απλοποίηση δεν σημαίνει ότι τα πιστοποιητικά καταργήθηκαν. Εξακολουθούν να εκδίδονται και εξακολουθείτε να τα χρειάζεστε για ιδιωτική χρήση: για τράπεζα, για εργοδότη του ιδιωτικού τομέα, για συμβολαιογράφο ή για χρήση στο εξωτερικό. Η αλλαγή αφορά τις συναλλαγές με φορείς του Δημοσίου.
Τρίτον, η εφαρμογή δεν είναι παντού ομοιόμορφη από την πρώτη μέρα. Κάποιες υπηρεσίες προσαρμόζονται πιο γρήγορα από άλλες. Αν σας ζητηθεί δικαιολογητικό που περιλαμβάνεται στη λίστα, μπορείτε να επικαλεστείτε τον νόμο 5293/2026 και να ζητήσετε ευγενικά την αυτεπάγγελτη αναζήτηση. Αν η άρνηση επιμείνει, ζητήστε την εγγράφως.
Γιατί χρειάστηκε νόμος για κάτι αυτονόητο
Η υποχρέωση αυτεπάγγελτης αναζήτησης δικαιολογητικών δεν είναι καινούργια ιδέα· υπάρχει στην ελληνική νομοθεσία εδώ και χρόνια. Αυτό που έλειπε ήταν δύο πράγματα: η τεχνική δυνατότητα να μιλούν μεταξύ τους τα μητρώα του Δημοσίου, και ένας κατάλογος που να λέει ρητά ποια δικαιολογητικά καλύπτονται σε ποιες διαδικασίες.
Το πρώτο το έλυσε το Κέντρο Διαλειτουργικότητας, η υποδομή που επιτρέπει σε μια υπηρεσία να ρωτήσει ηλεκτρονικά μια άλλη. Το δεύτερο το έλυσε η καταγραφή των διαδικασιών στο ΜΙΤΟΣ: για πρώτη φορά υπάρχει επίσημη, μετρήσιμη εικόνα του τι ζητά κάθε υπηρεσία και πόσο συχνά. Χωρίς αυτή την καταγραφή δεν θα μπορούσε να ειπωθεί ούτε ότι το ποινικό μητρώο ζητείται σε 293 διαδικασίες.
Το ελληνικό μοντέλο ακολουθεί, σύμφωνα με την κυβέρνηση, ανάλογες μεταρρυθμίσεις σε Γαλλία και Ισπανία, όπου η αρχή «δηλώνω και το κράτος επαληθεύει» εφαρμόζεται εδώ και καιρό. Η ουσιαστική αλλαγή δεν είναι νομική αλλά πολιτισμική: μετατοπίζει το βάρος της απόδειξης από τον πολίτη στη Διοίκηση.
Τι σημαίνει για εσάς πρακτικά
Πριν ξεκινήσετε οποιαδήποτε διαδικασία με το Δημόσιο, κάντε δύο πράγματα. Πρώτον, ελέγξτε στο mitos.gov.gr τη συγκεκριμένη διαδικασία και δείτε ποια δικαιολογητικά αναφέρονται πλέον ως καλυπτόμενα από υπεύθυνη δήλωση. Δεύτερον, ρωτήστε ρητά την υπηρεσία τι χρειάζεται να προσκομίσετε εσείς. Πολλοί πολίτες ξεκινούν να μαζεύουν χαρτιά με βάση παλιές οδηγίες που κυκλοφορούν ακόμη σε ιστοσελίδες και σε φωτοτυπίες γραφείων.
Η υπεύθυνη δήλωση, εξάλλου, εκδίδεται σε τρία λεπτά μέσω gov.gr, χωρίς γνήσιο υπογραφής και χωρίς επίσκεψη σε ΚΕΠ. Είναι, στην κυριολεξία, η φθηνότερη και ταχύτερη κίνηση που μπορείτε να κάνετε απέναντι σε μια γραφειοκρατική απαίτηση.
Η μεταρρύθμιση δεν λύνει τα πάντα — οι ουρές, οι καθυστερήσεις και οι αντιφατικές οδηγίες δεν εξαφανίζονται με έναν νόμο. Λύνει όμως ένα πολύ συγκεκριμένο, πολύ ελληνικό πρόβλημα: το να ζητά το κράτος από τον πολίτη να αποδείξει κάτι που το κράτος ήδη γνωρίζει.